Hướng dẫn cháy chung cư có nên chạy lên sân thượng?

Trong những năm gần đây, các vụ cháy chung cư diễn biến phức tạp, khiến nhiều người hoang mang không biết cháy chung cư có nên chạy lên sân thượng hay không. Thực tế cho thấy, khói độc mới là yếu tố gây tử vong hàng đầu trong nhiều vụ cháy nhà ở, điển hình như vụ hỏa hoạn tại TP.HCM ngày 6/7 làm 8 người thiệt mạng chủ yếu do ngạt khói; hay thảm nạn chung cư mini Khương Hạ (Hà Nội, 12/9/2023) khiến 56 người tử vong và hàng chục người bị thương.

Vì vậy, chọn hướng thoát nạn đúng — ưu tiên lối thang bộ an toàn, tránh khu vực nhiều khói — sẽ quyết định trực tiếp đến an toàn của bạn và gia đình.

I. Cháy chung cư có nên chạy lên sân thượng không?

1. Khi nào nên chạy lên sân thượng?

Bạn chỉ nên cân nhắc di chuyển lên sân thượng trong các tình huống đặc biệt sau, và luôn giữ liên lạc với lực lượng cứu nạn:

• Hành lang/thang bộ đã bị lửa hoặc khói đặc chặn kín, việc đi xuống là không thể thực hiện an toàn (ưu tiên “ở yên và bịt kín” nếu khói dày đặc quanh mình).
• Sân thượng đang mở, không khóa, có không gian thoáng để tránh khói, có điểm phát tín hiệu rõ ràng cho cứu hộ (điện thoại, đèn pin, vải sáng màu).
• Được cơ quan chức năng hướng dẫn hoặc xác nhận có thể tiếp cận cứu hộ từ mái (loa thông báo, điện thoại 114). Lưu ý: trực thăng cứu hộ trên mái là kịch bản rất hiếm trong đô thị do điều kiện gió, khói, chướng ngại và an toàn hạ cánh.

2. Khi nào tuyệt đối không nên chạy lên sân thượng?

Trong phần lớn tình huống, không nên chạy lên sân thượng vì những rủi ro sau:

• Cửa mái bị khóa hoặc không chắc chắn mở: bạn có thể bị kẹt trong không gian kín, khói và nhiệt dồn lên trên khiến nguy cơ ngạt tăng cao.
• Khói và nhiệt bốc lên theo chiều đứng, đặc biệt tại lõi thang và giếng trời, làm tầm nhìn giảm, khó thở và mất phương hướng; di chuyển lên cao có thể khiến bạn tiến gần vùng khói nóng hơn.
• Không có phương án cứu hộ khả thi từ mái: phương án trực thăng gần như không áp dụng trong điều kiện đám cháy đô thị; việc ở lại căn hộ (bịt kín, gọi trợ giúp) hoặc theo thang bộ an toàn vẫn thường là lựa chọn đúng.
• Tòa nhà có hướng dẫn “ở yên tại chỗ” (defend-in-place) áp dụng cho đám cháy ở khu vực khác, tường/ cửa chống cháy còn nguyên vẹn: ra hành lang có khói có thể nguy hiểm hơn là ở trong căn hộ đã bịt kín các khe cửa.

Lưu ý vận hành an toàn: luôn ưu tiên thang bộ (không dùng thang máy), cúi thấp người, che mũi miệng bằng khăn ướt khi qua vùng có khói; nếu cửa căn hộ nóng khi chạm tay trong 5 giây, không mở — hãy bịt kín khe cửa, gọi 114, ra ban công/ cửa sổ thông thoáng để phát tín hiệu.

II. Giải pháp thoát hiểm an toàn khi cháy chung cư

1. Sử dụng cầu thang bộ thoát hiểm

Ưu tiên hàng đầu là đi theo thang bộ, tuyệt đối không dùng thang máy. Khói độc là tác nhân gây tử vong chính trong hỏa hoạn, vì vậy hãy chọn lối có ít khói và nhiệt nhất, cúi thấp người, che mũi miệng bằng khăn (ưu tiên khăn ướt) để giảm hít phải khí độc.

• Không sử dụng thang máy: thang máy có thể mất điện, kẹt tầng, bị chế độ ưu tiên của lực lượng cứu hỏa kiểm soát; luôn theo thang bộ được chỉ dẫn trên sơ đồ thoát nạn.
• Kiểm tra cửa trước khi mở: dùng mu bàn tay chạm nhanh vào cánh cửa/ tay nắm. Nếu nóng, không mở; tìm lối khác.
• Đi thấp dưới lớp khói: khói và khí độc tích tụ phía trên; khi buộc phải băng qua vùng có khói, bò thấp và giữ đầu cách sàn khoảng 30–60 cm để tận dụng lớp không khí mát hơn.
• Đóng cửa phía sau: khi rời căn hộ hay phòng, đóng cửa để kìm hãm lửa, nhiệt và khói lan ra hành lang, tăng thời gian an toàn cho bạn và người khác.
• Di chuyển dứt khoát trong “thời gian vàng”: đám cháy nội thất hiện đại có thể đạt đến ngưỡng flashover (bùng cháy đồng loạt) chỉ trong khoảng 3–5 phút. Không quay lại lấy đồ; gõ cảnh báo các căn bên cạnh khi đi qua nếu còn an toàn.
• Gọi cứu hỏa 114 ngay khi ra khu vực an toàn; cung cấp vị trí, tầng, lối thoát bạn đã dùng và thông tin người còn mắc kẹt.

2. Ở lại trong căn hộ nếu thoát hiểm không an toàn

Nếu hành lang, giếng thang có lửa hoặc khói dày khiến việc đi xuống không bảo đảm, hãy “ở yên an toàn” trong căn hộ và chủ động niêm kín để chờ cứu hộ.

• Đóng, bịt kín cửa: khóa/ chốt cửa chính và các cửa phòng giữa bạn và đám cháy; chèn khăn ướt, băng dính vào các khe cửa, che lỗ thông gió để khói không lọt vào.
• Chọn “phòng an toàn” có cửa sổ/ban công: di chuyển mọi người vào một phòng thoáng, đóng các cửa còn lại. Mở hé cửa sổ (nếu không có khói tạt ngược) để lấy không khí; ra ban công phát tín hiệu bằng đèn pin hoặc vải sáng màu.
• Giữ liên lạc cứu hộ: gọi 114, mô tả rõ tòa nhà, số tầng, số căn, vị trí bạn đang trú ẩn và tình trạng khói, nhiệt.
• Ở thấp để thở dễ hơn: ngồi/ bò sát sàn, che mũi miệng bằng khăn ẩm; theo dõi mức khói và tiếp tục chèn ướt nếu thấy khói rò vào.
• Theo dõi cánh cửa: định kỳ sờ nhanh (mu bàn tay). Nếu cửa nóng lên nhanh, khói lọt mạnh hoặc nghe tiếng nổ lách tách bất thường, di chuyển xa cửa hơn, tăng che chắn các khe hở và chờ lực lượng cứu hộ.
• Phòng ngừa từ trước: đóng cửa phòng trước khi ngủ (“đóng cửa trước khi chợp mắt”) giúp giảm nhiệt/khói đáng kể. Lưu ý gần một nửa tử vong dân sự do cháy nhà xảy ra trong khung 23:00–07:00, nên thói quen này đặc biệt quan trọng vào ban đêm.

III. Trang bị bình chữa cháy để chủ động xử lý ban đầu

Đối với căn hộ chung cư, việc chủ động trang bị và biết sử dụng bình chữa cháy giúp bạn khống chế đám cháy ngay từ phút đầu, hạn chế lan rộng trước khi lực lượng chuyên nghiệp tiếp cận. Hai nhóm bình phổ biến cho gia đình là bình bột (ABC/BC) và bình CO₂, mỗi loại có ưu điểm – hạn chế riêng, nên bố trí kết hợp để tăng hiệu quả.

1. Chọn loại bình phù hợp cho căn hộ

• Bình bột ABC (đa năng): khống chế tốt cháy điện, nhựa, vải, gỗ, xăng dầu. Thời gian xả thường 12–18 giây, tầm phun 2–4 m (tùy hãng), hoạt động tốt trong dải nhiệt -20 °C đến +55 °C. Nhược điểm là để lại bột, cần vệ sinh sau khi dùng.
• Bình CO₂: phù hợp không gian kín như phòng khách, bếp (khi không có dầu mỡ bốc cháy). Không để lại cặn, không hư hại thiết bị điện tử. Thời gian xả phổ biến 8–12 giây, tầm phun 1–2 m. Lưu ý nguy cơ bỏng lạnh ở loa phun và giảm oxy cục bộ trong phòng nhỏ.
• Gợi ý cấu hình tối thiểu: Căn hộ < 70 m²: 01 bình ABC 4 kg và 01 bình CO₂ 3–5 kg. Căn hộ 70–120 m²: 02 bình ABC 4 kg hoặc 01 bình ABC 4 kg + 01 bình ABC 8 kg, kèm 01 CO₂ 5 kg.

2. Bố trí và khoảng cách tiếp cận

• Khoảng cách tối đa đến bình: mục tiêu ≤ 15 m từ mọi điểm sinh hoạt đến vị trí bình gần nhất; đặt gần cửa ra vào, hành lang thoáng, cao 0,9–1,2 m so với sàn, có biển chỉ dẫn.
• Khu vực ưu tiên: bếp, khu đặt tủ điện tổng/aptomat, khu để sạc xe đạp/xe máy điện (nếu có), kho chứa vật liệu dễ cháy.
• Tránh nắng gắt, nguồn nhiệt > 50 °C, tránh nơi ẩm ướt kéo dài hoặc rung lắc mạnh.

3. Hướng dẫn sử dụng nhanh (quy tắc PASS)

• P – Pull: rút chốt an toàn.
• A – Aim: hướng loa/ vòi vào gốc lửa, giữ khoảng cách an toàn (2–4 m với bột; 1–2 m với CO₂).
• S – Squeeze: bóp/nhấn tay nắm để xả.
• S – Sweep: lia ngang từ ngoài vào trong, từ gần đến xa, không đứng ngược gió. Nếu lửa bùng lại, lùi về sau và tiếp tục quét gốc lửa.

4. Kiểm tra – bảo trì định kỳ

• Hàng tháng: kiểm tra đồng hồ áp (vùng xanh), chốt, niêm chì, thân bình không móp rỉ; lắc nhẹ bình bột để tránh đóng bánh.
• Hàng năm: bảo dưỡng tổng thể; thay ống/loa nếu lão hóa. 5 năm khuyến nghị thử thủy lực (tùy tiêu chuẩn/nhãn hàng).
• Sau mỗi lần sử dụng: dù chỉ xịt thử, hãy mang nạp sạc lại ngay để bảo đảm dung lượng.

5. Lưu ý an toàn theo loại đám cháy

• Điện: ngắt nguồn (nếu an toàn), dùng ABC hoặc CO₂; giữ khoảng cách, tránh phun quá gần thiết bị tinh vi với bột.
• Dầu mỡ bếp: không dùng nước; ưu tiên chăn dập lửa chuyên dụng, nắp kim loại đậy kín hoặc bình bọt/ bình ướt (loại K). CO₂ có thể thiếu hiệu quả nếu chảo dầu còn rất nóng.
• Pin lithium-ion: ABC/CO₂ chỉ khống chế ngọn lửa tức thời; cần làm mát liên tục (nước phun mịn) hoặc tác nhân chuyên dụng để ngăn tái cháy.

Kết luận: Cháy chung cư có nên chạy lên sân thượng?

Quyết định cháy chung cư có nên chạy lên sân thượng phụ thuộc tình huống: chỉ cân nhắc khi thang bộ bị khói/lửa chặn, cửa mái mở và có thể được cứu hộ tiếp cận nhanh. Trong đa số trường hợp, ưu tiên thang bộ nếu còn an toàn; nếu hành lang khói dày, hãy ở yên trong căn hộ, bịt kín khe cửa, ra ban công phát tín hiệu và gọi 114.

Bên cạnh kỹ năng thoát hiểm, trang bị bình chữa cháy đúng loại, đúng chỗ và biết sử dụng sẽ quyết định khả năng khống chế đám cháy ngay phút đầu.

Hành động ngay để bảo vệ gia đình

Bạn hãy trang bị bình chữa cháy chính hãng tại VinaSafe để sẵn sàng xử lý ban đầu, giảm thiểu thiệt hại trước khi lực lượng chuyên nghiệp đến nơi.

• Website: https://vinasafe.com.vn/
• Fanpage: https://www.facebook.com/VinaSafe.Official
• Hotline: 0877.114.114
• Địa chỉ: 144 Nguyễn Văn Tạo, xã Long Thới, Huyện Nhà Bè, TP.HCM